Τα ραδιοκύματα αποτελούν ένα φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, άλλα φάσματα είναι το ορατό φως, η υπέρυθρη, υπεριώδης αλλά και η ακτινοβολία γ (ραδιενέργεια). Τις τελευταίες δεκαετίες ο άνθρωπος αυξάνει με τεράστιους ρυθμούς την χρήση ραδιοσυχνοτήτων για επικοινωνία, κυρίως για κινητή τηλεφωνία & ασύρματη δικτύωση (Wifi). Ποιές είναι όμως οι συνέπειες αυτής της ακτινοβολίας;

Ιονίζουσα & μη ιονίζουσα ακτινοβολία


Ο όρος αυτός έχει να κάνει με το μήκος κύματος της ακτινοβολίας. Το όριο στο οποίο ξεκινάει η ιονίζουσα ακτινοβολία είναι περίπου στα 10PHz (πεταχέρτζ), στο φάσμα που ονομάζουμε υπεριώδη ακτινοβολία κι ευθύνεται για τα επιδερμικά εγκαύματα & καρκίνο του δέρματος που μπορεί να πάθει ο άνθρωπος από μεγάλη έκθεση στον ήλιο. Αυτού του είδους η ακτινοβολία είναι τόσο διαπεραστική που μπορεί να αποσπάει ηλεκτρόνια από τα άτομα που αποτελούν το σώμα μας και να τα μετατρέπει σε ιόντα αλλάζοντας τις φυσικές & χημικές τους ιδιότητες, συνήθως προκαλόντας τοπικά μια προσωρινή δυσλειτουργία την οποία αντιμετωπίζει το ανοσοποιητικό μας σύστημα, εφόσον αυτό λειτουργεί σωστά. Οι ακτίνες Χ που χρησιμοποιούνται στις ιατρικές ακτινογραφίες βρίσκονται ανάμεσα στις υπεριώδη και την ακτινοβολία γ, αυτό που ονομάζουμε ραδιενέργεια, η οποία αποτελεί το ταβάνι της κλίμακας έχοντας το πιο μικρό μήκος κύματος άρα και την μεγαλύτερη επικινδυνότητα για τα έμβια όντα. Η μη ιονίζουσα ακτινοβολία, από την ακτινοβολία που εκπέμπει η ίδια η Γη με το μαγνητικό της πεδίο μέχρι το ορατό φως (συμπεριλαμβάνονται ραδιοκύματα, μικροκύματα κ.α.), δεν έχουν αυτό το βλαβερό για εμάς αποτέλεσμα.

Ένταση ακτινοβολίας


Πέρα από το μήκος κύματος, μεγάλο ρόλο παίζει η ένταση αλλά κι η διάρκεια του σήματος. Σκεφτείτε την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία σαν μια ψησταριά. Όσο πιο δυνατή η φωτιά τόσο μεγαλύτερη η ένταση, όσο πιο μακριά είναι το κρέας από την φωτιά τόσο μεγαλώνει το μήκος κύματος (μεγάλο μήκος κύματος = λίγα Hz) και η διάρκεια είναι ο χρόνος έκθεσης. Με αυτή την αναλογία μπορούμε να καταλάβουμε ότι μπορούν να προκληθούν βλάβες στον άνθρωπο κι από την μη ιονίζουσα ακτινοβολία όπως είναι αυτή που χρησιμοποιούν οι εταιρείες κινητής τηλεφωνίας. Το μόνο που χρειάζεται είναι μεγάλη ένταση & διάρκεια. Οι βλάβες αυτές όμως θα προέρχονται από την τοπική υπερθέρμανση κι όχι από την κυτταρική μετάλλαξη καθώς η μη ιονίζουσα ακτινοβολία δεν μπορεί να διαπεράσει την κυτταρική μεμβράνη για να προκαλέσει άμεσες βλάβες εσωτερικά των κυττάρων.

Πως ξέρουμε ότι η ακτινοβολία των ασύρματων επικοινωνιών είναι ασφαλής;


Πριν βγει μια νέα ασύρματη τεχνολογία στην αγορά περνάει από δεκάδες επιστημονικές μελέτες και τεστ από εγκεκριμένους οργανισμούς όπως FCC, CEPT κ.α. Με την ίδια λογική που γίνονται τεστ πρόσκρουσης στα αυτοκίνητα (crash test), έτσι δοκιμάζονται τόσο οι κινητές συσκευές όσο κι οι κεραίες των παρόχων ώστε να πάρουν την πολυπόθητη έγκριση. Χωρίς αυτούς τους ελεγκτικούς μηχανισμούς η ζωή μας θα ήταν πολύ πιο δύσκολη κι επικίνδυνη καθώς οι κατασκευαστές θα χρησιμοποιούσαν απλά την πιο φθηνή λύση χωρίς να τους ενδιαφέρουν οι επιπτώσεις στην υγεία ή το περιβάλλον. Τα τεστ βέβαια αυτά καλύπτουν κάποια βασικά σενάρια χρήσης. Ένας επαγγελματίας που μιλάει 8+ ώρες την ημέρα στο κινητό του τηλέφωνο εννοείται θα έχει διαφορετικές επιπτώσεις από κάποιον που απλά στέλνει μηνύματα 5-6 φορές τη μέρα. Εν τέλη η ανθρώπινη υγεία είναι κάτι που επηρεάζεται από πάρα πολλούς παράγοντες, κι ενώ σίγουρα ένας εξ' αυτών είναι η έκθεση σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν την επικινδυνότητα των ασύρματων τεχνολογιών που χρησιμοποιούμε σε βάθος χρόνου.

Τι γίνεται όμως με το 5G; Με αυτό θα υπάρχουν κεραίες παντού!


Είναι αλήθεια πως η επόμενη γενιά κινητών δικτύων 5G προϋποθέτει την εγκατάσταση κεραιών κινητής τηλεφωνίας κάθε μερικά μέτρα! Αυτό όμως στην πραγματικότητα γίνεται για να προστατέψει την υγεία μας κι όχι το ανάποδο. Όσο μικραίνει το μήκος κύματος τόσο γρηγορότερα εξασθενεί η ένταση του σήματος, άρα έχει μικρότερη εμβέλεια. Για να πετύχουν ικανοποιητική εμβέλεια στο 5G που χρησιμοποιεί μεγαλύτερες συχνότητες (έως 100GHz) θα χρειαζόντουσαν μια ένταση που κυριολεκτικά θα έψηνε όποιον βρισκόταν μερικά μέτρα από την κεραία. Για να κρατήσουν την ένταση μικρή η μόνη λύση ήταν να μπουν πάρα πολλές μικρής έντασης κεραίες. Επιπλέον η νέα αυτή τεχνολογία επιτρέπει κατευθυνόμενα σήματα και πολυμερισμό συχνοτήτων ανά εφαρμογή. Δηλαδή το σήμα που θα πάει στο δικό σας κινητό θα βρει την καλύτερη διαδρομή χωρίς να περάσει από άλλους ενώ θα χρησιμοποιεί ταυτόχρονα πολλαπλές συχνότητες ανάλογα με το τύπο των δεδομένων που μεταφέρετε εκείνη τη στιγμή (πιο χαμηλές συχνότητες για φωνητική κλήση, πιο υψηλές για βιντεοκλήση κ.ο.κ.). Το εύρος του διαύλου δεδομένων είναι τόσο μεγάλο που σε πολλές περιπτώσεις το 5G μπορεί κάλλιστα να αντικαταστήσει το σταθερό δίκτυο, ακόμη κι αν είναι οπτικών ινών!

Ακούγεται καλό, ισχύει το ίδιο για το Wifi;

Ναι. Το Wifi στηρίζεται σε παρόμοια τεχνολογία με την κινητή τηλεφωνία από άποψη ακτινοβολίας, ενώ το WiFi 6 (802.11ax) φέρνει τόσες καινοτομίες όσες το 5G στην κινητή τηλεφωνία.

Πότε να περιμένουμε το 5G;

Τα αρχικά πλάνα ήταν να εγκατασταθεί στις μεγαλουπόλεις το 2020. Δυστυχώς η διαμάχη μεταξύ της κυβέρνησης των ΗΠΑ και της κινεζικής εταιρείας Huawei τον περασμένο χρόνο προκάλεσε μια παγκόσμια αναταραχή και καθυστέρηση των σχεδίων εγκατάστασης 5G. Αυτό συμβαίνει γιατί η εν λόγω εταιρεία είναι τεχνολογικά πιο μπροστά από τον ανταγωνισμό στο συγκεκριμένο πεδίο & κατέχει τις περισσότερες πατέντες. Από την αρχή της χρονιάς βέβαια έχουν ξεκινήσει ξανά οι εργασίες τόσο σε συνεργασία με την Huawei όσο και με τις άλλες εταιρείες του χώρου Nokia & Ericsson. Ευελπιστούμε πως στην Ελλάδα θα αρχίσουν να λειτουργούν τα πρώτα πιλοτικά δίκτυα 5G στο πρώτο μισό του 2021 ενώ δοκιμαστικά δίκτυα υπάρχουν κι έχουν δοκιμαστεί επιτυχώς σε Αθήνα & Τρίκαλα.

Πως μπορώ να προστατευτώ;


  1. Αποφεύγετε να έχετε το κινητό σας τηλέφωνο στο κεφάλι
    Προτιμήστε να μιλάτε μέσω handsfree ακουστικών παρά με το κινητό στο αυτί.
  2. Μην αποθηκεύετε το κινητό κοντά στα γεννητικά σας όργανα
    Η τσέπη του παντελονιού όσο κι αν βολεύει δεν είναι το πιο κατάλληλο σημείο.
  3. Αντικαταστήστε παλιές ασύρματες συσκευές
    Παλιά (> 10 ετών) ασύρματα ή κινητά τηλέφωνα, φούρνοι μικροκυμάτων(!), wifi router / laptop μπορεί να είναι επικίνδυνα είτε γιατί όταν κατασκευάστηκαν ήταν πιο ελαστικοί οι έλεγχοι ή γιατί με τον καιρό απέκτησαν μικροβλάβες οι οποίες αυξάνουν την ένταση της ακτινοβολίας ή έχουν "διαρροή" σε επιπλέον συχνότητες (κοινό πρόβλημα να κάνει διακοπές το wifi όταν λειτουργεί ο φούρνος μικροκυμάτων).
  4. Παν μέτρον άριστο, αποφύγετε την υπερβολική χρήση ασύρματων δικτύων
    Ένας υγιής οργανισμός μπορεί να καταπολεμήσει σχεδόν τα πάντα!

Βonus: Τι άλλο μπορώ να κάνω και τι κάνω λάθος;


Ένα μεγάλο λάθος που κάνουν πολλοί γονείς είναι πως εκθέτουν τα νεαρά παιδιά σε ακτινοβολία δίνοντας τους πρόσβαση σε κινητά & έχοντας συνέχεια ανοιχτό το Wifi στο σπίτι. Τα παιδιά μέχρι την εφηβεία είναι πιο ευπαθή στην ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία επειδή δεν έχει αναπτυχθεί ακόμη πλήρως το κρανίο. Καλό είναι να αποφεύγεται η χρήση κινητών τηλεφώνων & να υπάρχουν περιορισμοί στην χρήση του Wifi (επιλογές Parental Control στο router σας). Μια πιο extreme λύση είναι η χρήση μεταλλικού πλέγματος στα σημεία που δεν θέλουμε να περνάει το σήμα (απλό μεταλλικό συρματόπλεγμα αρκεί).


Τέλος η ύπαρξη χαμηλού σήματος είναι πολύ χειρότερη από την μη ύπαρξη σήματος καθώς όταν υπάρχει ασθενές σήμα ο δέκτης (π.χ. κινητό) θα αυξήσει την ένταση της δικής του κεραίας για να επικοινωνήσει με τον πομπό αυξάνοντας τοπικά την ακτινοβολία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όσο οξύμωρο κι αν ακούγεται, ένας ενισχυτής σήματος (πομποδέκτης) σε ενδιάμεσο σημείο θα ελαττώσει την ακτινοβολία που λαμβάνει το άτομο στον δέκτη.