Ευρέως γνωστή ως AI, από τον Αγγλικό όρο "Artificial Intelligence", η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια πολλά υποσχόμενη τεχνολογία. Είναι ένας κλάδος που εξελίσσεται από την απαρχή των υπολογιστών μα μόλις τα τελευταία χρόνια σημίωσε κάποια σημαντική εξέλιξη χάρις την βελτίωση της επεξεργαστικής ισχύος των υπολογιστών αλλά και την εξέλιξη της πληροφορικής γενικότερα.

Τι ακριβώς είναι;


Ως τεχνητή νοημοσύνη ορίζουμε τον υπολογιστή που μπορεί να μιμηθεί στοιχεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς όπως μάθηση, επίλυση προβλημάτων, εξαγωγή συμπερασμάτων, προσαρμοστικότητα κ.α. Για να μιμηθεί ο υπολογιστής αυτές τις συμπεριφορές χρησιμοποιεί ειδικούς αλγορίθμους που προσομοιώνουν τους νευρώνες ενός εγκεφάλου σε τεχνητό νευρωνικό δίκτυο. Όσο πιο πολλούς τεχνητούς νευρώνες έχει το δίκτυο μας τόσο περισσότερη υπολογιστική ισχύ χρειάζεται αλλά τόσο πιο πολύπλοκα προβλήματα μπορεί να λύσει. Η συνηθέστερη μέθοδος ανάπτυξης μιας τεχνητής νοημοσύνης είναι η μηχανική μάθηση (machine learning), όπου ουσιαστικά δίνουμε στον αλγόριθμο τόσο το πρόβλημα όσο και την λύση & μένει να βρει τον τρόπο που θα λύσει το πρόβλημα. Μια διαδικασία που συνήθως χωρίζουμε σε τμήματα με χιλιάδες ή και εκατομμύρια προσπάθειες επίλυσης του προβλήματος. Άπαξ και βρει τον τρόπο να λύνει το συγκεκριμένο πρόβλημα του δίνουμε λίγο διαφορετικά προβλήματα ώστε να προσαρμοστεί & να μάθει πάνω στα καινούρια δεδομένα μέχρι να γίνει τόσο καλός ή ακόμη καλύτερος από τον άνθρωπο στην επίλυση τέτοιων προβλημάτων.

Τι διαφορά έχει από τα κοινά προγράμματα;

Η πληροφορική είναι ένα εργαλείο που μας βοηθάει στο να συλλέγουμε πληροφορίες & να τις επεξεργαζόμαστε ώστε να παίρνουμε ένα αποτέλεσμα. Η διαδικασία της επεξεργασίας των πληροφοριών γίνεται μέσω κάποιου προγράμματος λογισμικού, γραμμένο συγκεκριμένα για αυτή την χρήση από προγραμματιστές. Αν αλλάξουν οι ανάγκες σε κάτι που δεν έχει προβλεφθεί εκ των προτέρων θα πρέπει να γίνει επέκταση - αναβάθμιση του προγράμματος, διαφορετικά δεν θα παίρνουμε σωστό ή και κανένα αποτέλεσμα. Σε ένα πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης ο προγραμματιστής αντί να γράψει τον τρόπο επεξεργασίας των δεδομένων, γράφει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί το τεχνητό νευρωνικό δίκτυο να χειριστεί τα δεδομένα & πρέπει μόνο του να βρει το πως θα φτάσει στην σωστή λύση. Έτσι όταν τα δεδομένα αλλάξουν αυτό, μέσω της μηχανικής μάθησης, θα προσαρμοστεί στις νέες ανάγκες (πάντα σε λογικά πλαίσια) & χωρίς παρέμβαση στον κώδικα του θα συνεχίσει να δίνει σωστά αποτελέσματα. Εκεί που πραγματικά υπερτερεί η τεχνητή νοημοσύνη έναντι των κλασικών προγραμμάτων είναι σε προβλήματα που έχουν πολλούς μεταβλητούς παράγοντες (υποπροβλήματα), όπως είναι οι ιατρικές διαγνώσεις, τα εξατομικευμένα φάρμακα, η γεωργική παραγωγή κ.α.

Τι προβλήματα μπορεί να λύσει η τεχνητή νοημοσύνη;


Τα προβλήματα που μπορεί να βοηθήσει περισσότερο η τεχνητή νοημοσύνη είναι αυτά της βελτιστοποίησης ήδη υπάρχων διαδικασιών (π.χ. αγροτικές εργασίες, παραγωγή ενέργειας, διακυβέρνηση), της ανάπτυξης νέων προϊόντων (π.χ. φάρμακα, δομικά υλικά), σε κοινωνικές εργασίες (εκπαίδευση, ιατρική φροντίδα) κ.α. Ακόμη δεν έχουμε ανακαλύψει τα όρια αυτής της τεχνολογίας, μάλιστα μόλις έχουν ξεκινήσει οι εμπορικές της εφαρμογές με πιο γνωστό παράδειγμα τα αυτο-οδηγούμενα αυτοκίνητα που θα δούμε σε λίγα χρόνια να κινούνται στους δρόμους, ενώ δεν λείπουν & έργα τέχνης εμπνευσμένα από τεχνητή νοημοσύνη.

Πως ξέρουμε πως δεν θα στραφεί εναντίον μας;


Όσο κι αν ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας (αφού είναι, βλ. Terminator), η αλήθεια είναι πως κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί πως θα συμβιώνουμε πάντα αρμονικά με τους υπολογιστές & δεν θα αποφασίσουν ξαφνικά πως δεν μας χρειάζονται άλλο. Μάλιστα έχει συσταθεί μια επιτροπή ηθικής για την προστασία μας από την τεχνητή νοημοσύνη με μέλη από τα μεγαλύτερα ιδρύματα & επιχειρήσεις στον κόσμο, ώστε αυτό το σενάριο να μείνει στην σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Κάτι τέτοιο βέβαια θα χρειαζόταν μια γενική τεχνητή νοημοσύνη, ικανή να μιμηθεί ταυτόχρονα πολλά στοιχεία της ανθρώπινης φύσης & να δράσει συνεργατικά με άλλα πληροφοριακά συστήματα, το οποίο από μόνο του είναι κάτι που ίσως δεν καταφέρουμε ποτέ.

Τι θα γίνει με τις δουλειές που χάνονται;


Πόσους αποθηκάριους θα χρειαζόταν μια αποθήκη χωρίς σύστημα μηχανοργάνωσης; Πόσους ταμείες είχε η τράπεζα στην γειτονιά σας και πόσους έχει σήμερα (αν δεν έχει κλείσει το κατάστημα); Η τεχνολογία εξελίσσεται με γοργούς ρυθμούς & η κοινωνία ακολουθεί. Οι υπολογιστές έχουν μπει για τα καλά στην ζωή μας κι όσο κι αν δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε, μέσω των κινητών μας έχουμε γίνει λίγο βιονικοί. Μπορούμε να επικοινωνούμε με όποιον θέλουμε όποια στιγμή θέλουμε με ήχο και εικόνα, έχουμε ένα τεράστιο όγκο πληροφοριών στην άκρη των δαχτύλων μας & φυσικά ψυχαγωγία 24/7. Οι δουλειές που χάνονται αντικαθίστανται από πιο πολύπλοκες. Την δουλειά του εργάτη θα την κάνει το ρομπότ κι ο εργάτης θα γίνει μηχανικός για την συντήρηση & το προγραμματισμό του ρομπότ. Φυσικά οι θέσεις μειώνονται αλλά το βιοτικό επίπεδο ανεβαίνει καθώς παράγεται περισσότερος πλούτος με λιγότερο κόστος τόσο σε χρόνο όσο και σε χρήμα. Η μεταβατική περίοδος είναι δύσκολη για όλους. Οι επιχειρηματίες πρέπει να ρισκάρουν επενδύοντας χρήματα σε νέες τεχνολογίες κι οι εργαζόμενοι πρέπει να εκπαιδευτούν σε πιο δύσκολα καθήκοντα, ενώ ταυτόχρονα πολλοί θα χάσουν τις δουλειές τους κυρίως επειδή δεν θα μπορούν να προσαρμοστούν. Η τεχνητή νοημοσύνη, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, έρχεται να εξομαλύνει αυτή την διαδικασία απλουστεύοντας τις εργασίες μέσω στατιστικών προβλέψεων. Δεν είναι τυχαίο που το τελευταίο διάστημα ακούμε ηγέτες κρατών να μιλούν για βασικό εγγυημένο εισόδημα, 6ωρη εργασία, εργασία από το σπίτι κλπ.

Bonus: Έλληνας επιστήμονας ανάμεσα στους κορυφαίους ερευνητές

Ο Δρ. Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, καθηγητής Πληροφορικής στο MIT (Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης) εξειδικεύεται στην τεχνητή νοημοσύνη ενώ έγινε γνωστός από την λύση του προβλήματος του Τζον Νας περί της θεωρίας παιγνίων. Ένα πρόβλημα που είχε μείνει άλυτο στον χώρο της θεωρητικής πληροφορικής για 60 χρόνια! Τον τιμά μάλιστα το γεγονός πως είναι κοντά στον νέο κόσμο δίνοντας συνεχώς διαλέξεις τόσο σε πανεπιστήμια όσο κι ανοιχτές για το κοινό, ιδιαίτερα στην πατρίδα του, την Ελλάδα.